Tematska sjednica Odbora udruženja informacionih i komunikacionih tehnologija Privredne komore Crne Gore, organizovana u saradnji sa ICT Cortexom, okupila je predstavnike institucija, privrede, međunarodnih partnera i akademske zajednice kako bi razmotrili rezultate poslovanja ICT sektora u 2025. godini, aktuelne razvojne trendove i mogućnosti za unapređenje konkurentnosti ove djelatnosti.
Otvarajući skup, predsjednik Odbora udruženja ICT Privredne komore Crne Gore Branimir Bukilić istakao je da je analiza poslovanja sektora postala važan instrument za sagledavanje njegovog razvoja i planiranje budućih aktivnosti.
„Analiza finansijskih iskaza predstavlja ozbiljan pokazatelj stanja čitavog ICT sektora i osnov za praćenje trendova i definisanje mjera koje mogu doprinijeti njegovom daljem razvoju. ICT sektor treba da bude snažan partner svim privrednim granama, a kroz Strategiju pametne specijalizacije prepoznat je i kao jedna od ključnih vertikalnih privrednih grana koja može dati novu dimenziju razvoju crnogorske ekonomije“, poručio je Bukilić.
Izvršna direktorica ICT Cortexa Maja Laušević-Odalović naglasila je da razvoj ICT sektora zavisi od saradnje privrede, institucija, akademske zajednice i međunarodnih partnera, te da je cilj zajedničkih aktivnosti stvaranje snažnog i konkurentnog tehnološkog ekosistema.
„Ova analiza omogućava nam da iz godine u godinu sagledamo stvarno stanje sektora, prepoznamo trendove, potencijale i izazove, kako bismo na njih pravovremeno odgovorili. Posebno ohrabruje činjenica da su kroz Strategiju pametne specijalizacije planirana značajna ulaganja u ICT sektor u narednom periodu, dok će i buduća Strategija razvoja vještačke inteligencije otvoriti nove mogućnosti za kompanije“, kazala je Laušević-Odalović.
Ona je istakla da su kvalitetni podaci osnova za donošenje boljih razvojnih odluka, zbog čega je ovogodišnji program, pored predstavljanja analize poslovanja, obuhvatio i teme finansiranja kroz programe Evropske unije, primjene Zakona o inovacionoj djelatnosti i poreskih aspekata poslovanja IT kompanija.
Sekretarka Odbora udruženja ICT Privredne komore Crne Gore Nada Rakočević predstavila je Analizu poslovanja ICT sektora za 2025. godinu, pripremljenu na osnovu finansijskih iskaza kompanija. Ona je istakla da je ovogodišnja analiza urađena po unaprijeđenoj metodologiji, usklađenoj sa novom klasifikacijom djelatnosti i OECD standardima, što omogućava kvalitetnije međunarodno poređenje podataka.
Rakočević je navela da je, uprkos smanjenju broja kompanija za 19 odsto, ICT sektor u 2025. godini ostvario rast gotovo svih ključnih pokazatelja poslovanja – broj zaposlenih povećan je za 14 odsto, prihodi za 12 odsto, dok je ukupna dobit gotovo udvostručena i veća je za 93 odsto u odnosu na prethodnu godinu.
„Računarsko programiranje ostaje okosnica ICT sektora po broju kompanija i zaposlenih, dok telekomunikacije, iako čine svega četiri odsto ukupnog broja kompanija, ostvaruju više od polovine ukupnih prihoda sektora. Istovremeno, rast zaposlenosti u kompanijama koje se bave računarskim programiranjem pokazuje da ovaj segment nastavlja da jača i razvija se“, kazala je Rakočević.
Ona je ocijenila da ostvareni rezultati potvrđuju da ICT sektor predstavlja jedan od najperspektivnijih segmenata crnogorske privrede i važan oslonac procesa digitalne transformacije, ali da njegov puni razvojni potencijal još nije iskorišćen. Posebno je ukazala na potrebu ravnomjernijeg regionalnog razvoja, ističući da je najveća koncentracija ICT kompanija i zaposlenih i dalje u Podgorici i primorskim opštinama, dok je zastupljenost ovog sektora na sjeveru Crne Gore i dalje veoma skromna.
Govoreći o mogućnostima finansiranja ICT kompanija kroz programe Evropske unije, menadžerka Programa za razvoj privatnog sektora u okviru Zapadnobalkanskog investicionog okvira (WBIF) pri Evropskoj komisiji Mirjona Sadiku predstavila je instrumente podrške namijenjene malim i srednjim preduzećima, sa posebnim akcentom na kompanije koje ulažu u inovacije, istraživanje i razvoj, digitalnu transformaciju i internacionalizaciju poslovanja.
Ona je istakla da Evropska unija, kroz WBIF, preduzećima u regionu omogućava povoljniji pristup finansiranju putem garancija, investicionih grantova, tehničke pomoći i savjetodavne podrške, čime se smanjuju rizici ulaganja i olakšava pristup kapitalu.
„Naš cilj je da pomognemo kompanijama da naprave naredni razvojni iskorak – da rastu, zapošljavaju, ulažu u inovacije i postanu dio evropskih lanaca vrijednosti. Upravo zato, pored finansijske podrške, nudimo i partnerstva i stručnu pomoć koja kompanijama omogućava lakši izlazak na jedinstveno tržište Evropske unije“, kazala je Sadiku.
Predstavila je i aktuelne programe podrške dostupne privredi Zapadnog Balkana, među kojima su Enterprise Expansion Fund, Innovation and Green Transformation Facility, Single Market Ready Program, kao i garancijski instrumenti EFSD+, pozivajući crnogorske kompanije da iskoriste mogućnosti koje nude ovi mehanizmi za jačanje konkurentnosti i dalji razvoj.
Vršiteljka dužnosti generalne direktorice Direktorata za inovacije i pametnu specijalizaciju u Ministarstvu prosvjete, nauke i inovacija mr Savica Vujičić predstavila je ključne novine Strategije pametne specijalizacije za period 2026–2031, ističući da je ICT, uz zadržavanje horizontalne uloge, prvi put prepoznat i kao vertikalni pokretač razvoja, što potvrđuje njegov strateški značaj za crnogorsku ekonomiju.
„Strategija pametne specijalizacije omogućava da ulaganja usmjerimo u oblasti u kojima Crna Gora ima najveći razvojni potencijal. U prva dva godine njene primjene gotovo 40 odsto planiranih sredstava odnosi se na ICT sektor i horizontalne aktivnosti povezane s digitalnom transformacijom, što predstavlja snažan podsticaj njegovom daljem razvoju“, kazala je Vujičić.
U diskusiji koja je uslijedila učesnici su ocijenili da nova Strategija predstavlja kvalitetan okvir za razvoj ICT sektora, uz očekivanje da će naredni akcioni planovi dodatno odgovoriti na potrebe zrelih IT kompanija i podstaći razvoj domaćih softverskih proizvoda. Takođe je ukazano na značaj unapređenja metodologije za praćenje proizvodnje softvera i promocije crnogorskih ICT proizvoda i usluga, kao važnih pretpostavki za jačanje izvoznog potencijala i konkurentnosti sektora. Privrednici su ukazali na potrebu kreiranja programa podrške zapošljavanju studenata IT-a, jer smatraju da će programeri-juniori sve teže nalaziti posao u konkurenciji sa vještačkom inteligencijom. Takođe je ukazano na potrebu razvoja IT zajednica izvan Podgorice i primorja, jer i ostali regioni nude kvalitetne uslove za ovu djelatnost.
Tijana Vujošević, izvršna direktorica Digitalni računovođa d.o.o, istakla je važnost IT sektora za ekonomiju, kao i potrebu da se njegov razvoj sagleda sa svih aspekata, uključujući i poreski.
„Vodite računa o porezima. Vidite da li ste usaglasili poslovanje sa regulativom koja se mijenja. Trudite se da imate integrisan sistem sa knjigovodstvom, da radite na istoj platformi. Takođe, kasno je gledati bilanse u januaru ili februaru, jer tada više ništa ne možete da korigujete. Kontrole se rade sada – poslije odmora raščistite dokumentaciju, vidite da li su vam ažurni troškovi“, poručila je privrednicima Vujošević.
