Piše: Nikola Vlahović
Ronilački sport i profesionalno ronilaštvo u Crnoj Gori postoje i razvijaju se još iz vremena bivše jugoslovenske zajednice. Nakon njenog raspada, u novim okolnostima i uz pomoć međunarodne saradnje, Ronilački savez Crne Gore i crnogorska asocijacija ronilačkih instruktora uspjeli su da aktivnim međunarodnim djelovanjem doprinesu tome da ronilački sport i ronilaštvo uopšte postanu prepoznatljivi u svjetskim asocijacijama ove djelatnosti.
Posljednjih godina ključnu ulogu u razvoju ronilaštva pored RSCG ima Regionalni centar za obuku ronilaca , podvodno deminiranje, spašavanje i kontrolu na moru, koji se nalazi u Bijeloj, u Boki Kotorskoj. Upravo ovom Ronilačkom savezu u velikoj mjeri treba zahvaliti što se ronilački sport u Crnoj Gori našao među najboljima na svijetu, o čemu svjedoče i najveće međunarodne nagrade i priznanja koja osvajaju naši ronioci.
Na zvaničnoj web prezentaciji Ronilačkog saveza Crne Gore istaknuto je da je riječ o jedinom nacionalnom savezu koji podstiče, unapređuje i sistemski brine o crnogorskom ronilačkom sportu. Kao sportska organizacija, funkcioniše na principu slobodno udruženih članica koje kroz savez ostvaruju zajedničke interese i javne potrebe u sportu.
Ono što je posebno važno jeste da je Ronilački savez Crne Gore punopravni član svjetske ronilačke federacije CMAS i Crnogorskog olimpijskog komiteta. Osnovan je 1994. godine, a zahvaljujući aktivnostima i međunarodnoj saradnji koju je godinama razvijao, danas se može reći da zauzima zasluženo mjesto među onima koji na najbolji način predstavljaju Crnu Goru u svijetu.
Međutim, priča o roniocima i ronilačkom sportu u Crnoj Gori ima više dimenzija. Riječ je o ljudima koji su istovremeno istraživači, čuvari kulturnog nasljeđa i oni koji na jedinstven način povezuju sport, nauku i ekologiju.
Već duži niz decenija, još od kasnih sedamdesetih godina prošlog vijeka, ronjenje u Crnoj Gori postaje sve važniji segment turizma, posebno kroz rekreativno ronjenje, ali i zaštite prirode.
Još u prvim decenijama XX vijeka lokalni ribari koristili su jednostavne tehnike zarona kako bi došli do ulova iz podmorja. Ipak, pravi razvoj ronilačkih klubova počinje šezdesetih i sedamdesetih godina, kada se formiraju prve organizovane grupe u Kotoru, Baru i Herceg Novom. Upravo Boka Kotorska, sa svojim zalivima i bogatim podvodnim lokalitetima, postaje epicentar ronilačke kulture u Crnoj Gori.
U tom kontekstu posebno mjesto zauzima podvodna arheologija, koja u Crnoj Gori otkriva tragove antičkih luka, amfora, potopljenih brodova i čitavih naseobina iz ranijih civilizacija.
Na čitavom podmorju Crne Gore domaći i strani ronioci-istraživači već decenijama susreću se sa izuzetnim resursima prirodnog i kulturnog blaga — od kolonija korala i livada morskih cvjetnica do bogatog ribljeg svijeta. Poseban izazov predstavljaju i olupine potopljenih brodova — od starih trgovačkih jedrenjaka do ratnih plovila iz Prvog i Drugog svjetskog rata. Na jednoj od takvih lokacija nalaze se i ostaci plovila iz predhrišćanskog doba. U podmorju Ulcinja, na primjer, nalaze se podmornica „Fresnel“, parobrodi „Carola“, „Goritia“, „Verbano“ i „Bojana“, ribarica „Spiridon“, nepoznati ratni teretni brod i borbeni avion, ali i veoma stari, još neistraženi artefakti koji svjedoče o proteklim milenijumima i burnoj istoriji ovog podneblja.
Ronjenje je danas istovremeno i sport i rekreacija. Klubovi u Budvi, Baru i Herceg Novom nude obuke za početnike, kao i napredne kurseve, dok sve više turista u Crnu Goru dolazi upravo zbog podvodnih avantura i istraživanja. Svaki instruktor ronjenja potvrdiće da ronjenje nije samo fizička aktivnost, već i mentalna disciplina koja zahtijeva smirenost, kontrolu disanja i duboko poštovanje mora.
Ronioci u Crnoj Gori imaju i važnu ulogu u očuvanju mora. Organizuju akcije čišćenja podmorja, uklanjaju plastiku i mreže koje ugrožavaju morski svijet, a njihove inicijative često podstiču i širu zajednicu da ozbiljnije razmišlja o ekologiji. Posebno su značajne akcije u Bokokotorskom zalivu, gdje se neprestano traži ravnoteža između razvoja turizma i očuvanja osjetljivog ekosistema. Ronioci pritom sarađuju i sa biologima i arheolozima, dok takmičenja u podvodnoj fotografiji i podvodnom ribolovu dodatno popularizuju ovaj svijet.
Institut za biologiju mora iz Kotora prati stanje morskih vrsta i uticaj klimatskih promjena, ali su ronioci često upravo one „oči pod vodom“, jer bez njihovih zapažanja mnoga istraživanja ne bi bila moguća.
Ronjenje, naravno, nosi i određene rizike — od tehničkih kvarova do nepredvidivih morskih struja. Zato se posebna pažnja posvećuje bezbjednosti i kvalitetnoj obuci. Budućnost ronjenja u Crnoj Gori leži u spoju turizma, nauke i ekologije. U tom smislu planira se razvoj podvodnih parkova, digitalnih mapa olupina i edukativnih centara za mlade. Sve to, međutim, sa sobom nosi i određene izazove kada je riječ o zaštiti životne sredine, pa je neophodno da razvoj bude praćen dobrim zakonskim rješenjima i kontrolom nadležnih institucija, uz punu ulogu i ovlašćenja Ronilačkog saveza Crne Gore i asocijacija ronilačkih instruktora.
Takođe, treba ukazati i na problem čestih sezonskih i vansezonskih zloupotreba crnogorskog akvatorijuma od strane ronilačkih instruktora iz stranih zemalja, koji na teritoriji Crne Gore vrše obuku i naplaćuju je bez odobrenja državnih organa zemlje domaćina. Posebno je riječ o instruktorima iz zemalja regiona. Jer, iako je Crna Gora država magično privlačne prirode, upravo se i na primjeru ronilačkog sporta vidi koliko je njen prostor često porozan i nedovoljno zaštićen od bespravne eksploatacije prirodnih dobara.
