Piše: Nada Kovačević
Crna Gora i Sjeverni Kipar godišnje ugoste približno isti broj turista, ali se njihova potrošnja značajno razlikuje. Prema računici iz prezentacije kompanije Net Holding, gost na Sjevernom Kipru ostavlja oko jedan i po put više novca, dok je prihod po noćenju čak 2,6 puta veći nego u Crnoj Gori. Kompanija, koja već upravlja polovinom aktivnih crnogorskih kazina, upravo u toj razlici vidi prostor za širenje poslovanja u Budvi.
Crna Gora je tokom 2025. godine zabilježila 2,73 miliona turističkih dolazaka, a Sjeverni Kipar 2,59 miliona. Iako je razlika manja od 140.000 gostiju, prihodi ostvareni po posjetiocu i noćenju pokazuju dva veoma različita turistička modela.
Prosječan gost u Crnoj Gori boravi 5,63 noći i, prema podacima iz prezentacije, ostvaruje prihod od približno 543 eura. Posjetilac Sjevernog Kipra zadržava se oko 3,2 noći, ali ostavlja približno 881 dolar. Procijenjeni prihod po noćenju iznosi oko 275 dolara na Sjevernom Kipru, naspram 96 eura u Crnoj Gori.
Autori prezentacije ovu razliku povezuju sa snažnijim oslanjanjem Sjevernog Kipra na luksuzne hotelske komplekse, kazina, međunarodne događaje i prateću ugostiteljsku, spa i zabavnu ponudu. Net Holding smatra da bi dio tog modela mogao biti primijenjen i u Budvi, gdje kroz brend Merit već upravlja sa dva od ukupno četiri aktivna kazina u Crnoj Gori.
Dok se crnogorski turizam oslanja na raznovrsna emitivna tržišta i duži boravak gostiju, Sjeverni Kipar je razvio sistem zasnovan na kraćim posjetama i većoj potrošnji. Takav model donio je snažan privredni rast, ali je stvorio i izrazitu zavisnost od jednog tržišta – Turske.
Razvoj u uslovima izolacije
Uprkos međunarodnoj nepriznatosti, saobraćajnim ograničenjima i nemogućnosti uspostavljanja direktnih avionskih linija sa drugim državama, Sjeverni Kipar je tokom posljednjih nekoliko decenija izgradio ekonomiju u kojoj turizam predstavlja jedan od najvažnijih izvora prihoda.
Prema podacima iz prezentacije Net Holdinga, pripremljene za novinarsku delegaciju iz Crne Gore, vazdušnim i pomorskim putem tokom 2025. stiglo je rekordnih 2.589.729 putnika, 17,2 odsto više nego prethodne godine.
Rast je nastavljen i u 2026. godini. U prva tri mjeseca evidentirana su 569.302 dolaska, odnosno 9,3 odsto više nego u istom periodu prethodne godine.
Turizam je nakon 1974. prepoznat kao jedna od rijetkih privrednih djelatnosti koja može da prevaziđe ograničenja malog domaćeg tržišta, nedostatka prirodnih resursa i otežanog pristupa međunarodnoj trgovini.
Prva dva kazina otvorena su 1977. i 1978. godine. Dodatni podsticaj razvoju stigao je 1998, nakon prestanka njihovog rada u Turskoj, kada se dio tamošnje tražnje usmjerio ka sjeveru ostrva. Otvaranje prelaza preko tampon-zone 2003. godine stvorilo je još jedan kanal za dolazak gostiju, naročito sa južnog dijela ostrva i evropskih tržišta.
Zakonom o igrama na sreću iz 2009. godine sektor je detaljnije regulisan, nakon čega je uslijedio novi talas ulaganja u velike hotelske komplekse.
Dvije trećine kreveta u hotelima sa kazinima
Smještajni kapacitet Sjevernog Kipra povećan je sa 3.056 kreveta, koliko ih je bilo 1978. godine, na 27.760 u 2025. godini.
Od ukupnog broja, oko 18.200 kreveta, odnosno približno 65 odsto, nalazi se u hotelima koji imaju kazino. Na Sjevernom Kipru posluju 32 licencirana kazina, dok su krajem sedamdesetih postojala svega dva.
Od 25 registrovanih hotela sa pet zvjezdica čak 24 imaju kazino, što pokazuje koliko je taj sektor povezan sa razvojem visokokategorisanog hotelskog smještaja.
Prema podacima tamošnjeg udruženja operatera, direktna ekonomska vrijednost sektora kazina povećana je sa približno 275 miliona dolara u 2008. na oko 1,2 milijarde dolara u 2024. godini.
Navodi se i da hotelsko-kazino kompleks zapošljava oko 25.000 ljudi, što predstavlja približno petinu registrovane zaposlenosti na Sjevernom Kipru. Od tog broja, oko 14.000 ljudi neposredno radi u kazinima.
Ipak, riječ je o podacima privrednog udruženja, koji su zaokruženi i, kako se napominje u prezentaciji, nijesu nezavisno potvrđeni.
Turizam pokriva veliki trgovinski deficit
Ekonomski značaj turizma posebno se vidi u platnom bilansu. Tokom 2024. godine izvoz robe iznosio je svega 174,4 miliona dolara, dok je vrijednost uvoza dostigla 3,5 milijardi dolara.
Nasuprot tome, prihodi od usluga procijenjeni su na 3,08 milijardi dolara, što je gotovo 18 puta više od vrijednosti robnog izvoza. Zahvaljujući prihodima od turizma, visokog obrazovanja i drugih usluga, tekući račun završen je suficitom od 502 miliona dolara.
Prihodi od turizma u 2024. godini, prema podacima iz prezentacije, iznosili su 1,95 milijardi dolara.
Bruto domaći proizvod po stanovniku povećan je sa 10.055 dolara u pandemijskoj 2020. na 17.498 dolara u 2024. godini. Ekonomija je, nakon pada od 16,2 odsto tokom pandemije, zabilježila snažan oporavak.
Oporavak je vidljiv i u prometu aerodroma Ercan. Broj dolaznih i odlaznih putnika povećan je sa oko 759.000 u 2001. na 5,76 miliona u 2025. godini. Novi terminal i pista otvoreni su 2023, a projektovani godišnji kapacitet aerodroma iznosi deset miliona putnika.
Za poređenje, aerodrom u Podgorici je samo tokom prvih devet mjeseci 2025. opslužio više od 1,42 miliona putnika, iako je njegov terminal projektovan za oko milion putnika godišnje. U prezentaciji se zato nedostatak aerodromskih kapaciteta izdvaja kao jedno od glavnih ograničenja daljeg razvoja crnogorskog turizma.
Merit izgradio mrežu od osam hotela
Net Holding kroz brend Merit na Sjevernom Kipru upravlja sa osam hotelskih objekata i šest kazina u Kireniji, Nikoziji i Iskeleu. Portfolio, prema zbirnim podacima kompanije, obuhvata 1.387 soba.
Prvi objekat grupe, Merit Royal Gardens, otvoren je 1998. godine. Slijedili su Merit Crystal Cove 2000, Merit Lefkoşa 2008, Merit Royal i Merit Park 2013, Merit Royal Premium 2014, Liman Otel 2021. i Merit Royal Diamond 2022. godine.
Šest kazina grupe zajedno raspolaže sa 241 stolom, 4.228 aparata i približno 35.800 kvadratnih metara prostora.
Najveći je Merit Royal Casino u Kireniji, površine 13.380 kvadratnih metara. Koriste ga gosti hotela Merit Royal, Merit Royal Premium i Merit Royal Diamond, čime je nekoliko smještajnih objekata povezano u jedinstven poslovni sistem.
Kompanija navodi da je broj zaposlenih u njenim objektima na Sjevernom Kipru povećan sa 3.626 u 2018. na 6.589 u 2026. godini. Među zaposlenima je 1.337 državljana Sjevernog Kipra, 4.135 državljana Turske i 1.117 radnika drugih nacionalnosti.
Tokom 2025. godine šest kazina grupe registrovalo je oko 702.500 posjeta, dok je šest posmatranih hotela imalo nešto više od 148.000 gostiju. Podaci se odnose na evidentirane posjete, a ne na broj jedinstvenih osoba.
Veliki rast prati i velika zavisnost
Iako prezentacija ističe snažan razvoj turističkog sektora, ukazuje i na njegovu osjetljivost. Najveći rizik predstavlja zavisnost od jednog tržišta.
Od ukupno 1,85 miliona putnika koji su 2023. stigli vazdušnim i pomorskim putem, čak 82,1 odsto bili su državljani Turske. Ostala tržišta imala su pojedinačne udjele uglavnom manje od tri odsto.
Pandemija je pokazala posljedice takve ranjivosti. Broj dolazaka smanjen je sa 1,75 miliona u 2019. na manje od 389.000 u 2020. godini, dok su prihodi od turizma pali sa oko milijardu na 178 miliona dolara.
Nezaposlenost je povećana na 10,1 odsto, a kazina su tokom 2020. i 2021. bila gotovo potpuno neaktivna.
Zbog toga se kao glavni zadatak u narednom periodu ne izdvaja samo povećanje broja turista, već diversifikacija tržišta i razvoj turističke ponude sa većom dodatom vrijednošću.
Crna Gora ima raznovrsnija tržišta
Za razliku od Sjevernog Kipra, crnogorski turizam ima znatno raznovrsniju strukturu gostiju.
Najveće emitivno tržište tokom 2025. bila je Srbija, sa 23,4 odsto inostranih noćenja. Slijedila je Rusija sa 16,4 odsto, Bosna i Hercegovina sa 8,1, Njemačka sa 4,6, dok su Turska i Ukrajina učestvovale sa po 4,3 odsto.
Nijedna pojedinačna država nije imala udio veći od četvrtine ukupnog broja inostranih noćenja.
Crnogorski turizam, međutim, karakterišu izrazita sezonalnost i velika zastupljenost privatnog smještaja. Tokom 2025. godine čak 66,2 odsto svih noćenja ostvareno je u individualnom smještaju, odnosno apartmanima, sobama i kućama za iznajmljivanje.
Hoteli su učestvovali sa svega 24,4 odsto ukupnih noćenja. Hotelski gosti u prosjeku su ostajali oko tri i po noći, dok su gosti u privatnom smještaju boravili duže od osam noći.
Budva je tokom prošle godine imala 884.794 dolaska i gotovo pet miliona noćenja, čime je ostvarila skoro trećinu ukupnog turističkog prometa Crne Gore. Upravo u Budvi nalaze se dva Meritova kazina.
Merit upravlja polovinom crnogorskih kazina
Prema registru priređivača na kraju 2025. godine, u Crnoj Gori radila su četiri kazina – tri na području Budve i Bečića i jedno u Podgorici. Sva se nalaze u hotelima sa pet zvjezdica.
Net Montenegro upravlja objektima Merit Royal Budva, ranije poznatim kao Merit Royal Splendid, i Merit Starlit Hotel & Residence.
Ta dva objekta raspolažu sa ukupno 56 stolova, 319 aparata i oko 3.600 kvadratnih metara prostora. Prema podacima iz prezentacije, Net Montenegro upravlja sa 290 od ukupno 439 aparata koji se nalaze u crnogorskim kazinima.
Merit Starlit otvoren je 2024. godine i raspolaže sa 44 hotelske sobe i 49 rezidencija. Kazino kompanije u hotelu Hilton u Podgorici zatvoren je tokom 2025. godine.
Net Holding je tokom 2025. u Crnoj Gori ostvario prodaju od 33,26 miliona dolara, dok je prihod sa Sjevernog Kipra iznosio 500,22 miliona. Crnogorsko poslovanje tako je bilo približno 15 puta manje i još nije dostiglo profitabilnost.
Dva miliona eura za ulazak na tržište
Crnogorski Zakon o igrama na sreću propisuje da kazino može raditi isključivo u hotelu kategorije najmanje pet zvjezdica, na površini od najmanje 400 kvadratnih metara i sa najmanje sedam stolova.
Za otvaranje je potrebno platiti jednokratnu naknadu od dva miliona eura, obezbijediti bankarsku garanciju od 400.000 eura i osnovni kapital od najmanje 250.000 eura.
Godišnja fiksna naknada iznosi 100.000 eura, uz mjesečno izdvajanje od 15 odsto bruto prihoda od igara. Odobrenje za rad izdaje se na period od 15 godina.
Prema podacima Uprave za igre na sreću navedenim u prezentaciji, tokom 2025. godine od naknada za posebne igre na sreću i nagradne igre naplaćeno je 43,6 miliona eura, gotovo 29 odsto više nego godinu ranije.
Pored četiri kazina, u Crnoj Gori je na kraju 2025. bilo registrovano 160 automat-klubova, kojima upravljaju 23 kompanije. Najviše ih je bilo u Podgorici – 42, zatim u Budvi 22, dok su Bar i Nikšić imali po 13.
Prostor za širenje, ali i otvorena pitanja
U prezentaciji se kao mogućnosti za dalje širenje Merita u Crnoj Gori navode povećanje hotelskih kapaciteta, povezivanje smještaja sa postojećim objektima u Budvi, razvoj restoranske, spa i zabavne ponude, obuka domaćih radnika i organizovanje međunarodnih događaja van glavne turističke sezone.
Autori smatraju da bi takav pristup mogao povećati potrošnju po gostu i ublažiti sezonalnost crnogorskog turizma. Istovremeno, riječ je o poslovnim mogućnostima, a ne o najavljenim ili potvrđenim investicijama kompanije.
Podaci iz prezentacije pokazuju da su Sjeverni Kipar i Crna Gora dvije mediteranske turističke ekonomije sa gotovo jednakim brojem posjetilaca, ali veoma različitom strukturom prihoda i smještaja.
Sjeverni Kipar ostvaruje veću potrošnju po noćenju, ali je snažno zavisan od Turske i od modela koji je osjetljiv na spoljne poremećaje. Crna Gora ima raznovrsnija tržišta i duži prosječan boravak, ali se suočava sa sezonalnošću, ograničenim aerodromskim kapacitetima i velikim udjelom privatnog smještaja.
Upravo na tim razlikama Net Holding zasniva ocjenu da bi iskustvo stečeno na Sjevernom Kipru moglo biti primijenjeno i u Budvi. Koliko bi takav model donio veću turističku potrošnju, a koliko dodatno povećao oslanjanje na industriju igara na sreću, ostaje pitanje za investitore, institucije i javnost.
Crnogorski novinari upoznali Meritov model cjelogodišnjeg turizma
Grupa od deset novinara i urednika vodećih crnogorskih medija boravila je od 3. do 6. septembra u Kireniji, na poziv Merit Internationala, u okviru studijske posjete organizovane sa ciljem neposrednog upoznavanja sa poslovanjem kompanije, hotelskim portfoliom i konceptom integrisanih resorta.
Tokom četvorodnevnog programa predstavnici medija imali su priliku da se upoznaju sa različitim segmentima poslovanja Merit Internationala – od luksuznog hotelijerstva, gastronomije i wellnessa do entertainment i gaming sadržaja – i načinom na koji njihovo objedinjavanje doprinosi razvoju turističkog proizvoda koji funkcioniše tokom cijele godine.
Novinari su bili smješteni u Merit Royal Diamond Hotelu u Kireniji, jednom od najvećih objekata grupacije, otvorenom 2022. godine, koji raspolaže sa 273 sobe. Program je obuhvatio posjete i upoznavanje sa više hotela iz Merit portfolija, uključujući Merit Royal, Merit Park i Merit Crystal Cove, kao i različitim konceptima hotelske, gastronomske i zabavne ponude.
Poseban dio programa bio je posvećen susretu sa predstavnicima kompanije i razgovoru o razvoju Merit Internationala, investicionim planovima u Crnoj Gori, savremenim trendovima u premium hotelijerstvu i ulozi integrisanih resorta u privlačenju međunarodnih gostiju visoke platežne moći i smanjenju sezonalnosti.
Studijska posjeta uključila je i upoznavanje sa istorijskim i kulturnim nasljeđem Kirenije i okoline. Učesnici su obišli manastir Bellapais, tvrđavu Kirenija i Staru luku, čime je predstavljen i značaj povezivanja premium hotelske ponude sa autentičnim sadržajima destinacije.
Program je obuhvatio i niz gastronomskih iskustava u restoranima Merit hotela, pružajući učesnicima neposredan uvid u značaj gastronomije, kvaliteta usluge i personalizovanog iskustva gosta kao integralnih elemenata savremenog luksuznog hotelijerstva.
Poseban segment programa bio je posvećen odnosu prema prirodnom okruženju, kroz aktivnost puštanja morskih kornjača u njihovo prirodno stanište na plaži Merit Royal, u okviru programa zaštite i rehabilitacije morskih kornjača.
