Drugi dan konferencije Privredne komore Crne Gore Novi dani boljeg turizmabio je posvećen temi razvoja premijum turizma, kvalitetu iskustva i upravljanju vrijednostima, te prezentaciji premijum projekata.
O premijum turizmu kao uvodničar je govorio doc. dr Damir Krešić, direktor Hrvatskog instituta za turizam. On je učestvovao i na panelu koji je moderirala Mirjana Mrkalj, generalna direktorica hotela Splendid Conference & Spa Resort, na kojem su takođe govorili prof. dr Bojan Zečević, profesor sa Ekonomskog fakulteta u Beogradu i Yolanda Perdomo, strateg za globalni turizam iz Španije.
Dr Damir Krešić je govorio o razvoju premijum turizma i transformaciji destinacija iz pukog prostora boravka u autentičan doživljaj, ističući da se on često pogrešno poistovjećuje sa luksuzom. Kako je naglasio, premijum nije broj zvjezdica, već emocija, iskustvo i percepcija vrijednosti koju gost nosi sa sobom. „Turistički proizvod čine smještaj, transport, infrastruktura i bezbjednost, dok se premijum vrijednost stvara u dodatnom i proširenom proizvodu, kroz diferencijaciju i autentičnost, zato male zemlje moraju razvijati premijum ponudu jer ne mogu biti konkurentni sa velikim destinacijama“, naveo je Krešić.
Kao ključne prepreke razvoju premijum turizma naveo je nedostatak (kvalitetne) radne snage, izraženu sezonalnost potražnje, dominaciju privatnog smještaja osrednjeg kvaliteta, loše prostorno planiranje i nizak nivo infrastrukturne opremljenosti. „Prostor u kontekstu Hrvatske i Crne Gore predstavlja najvredniji resurs. Imate visoko vrijedni prostor sa kojim se treba odnositi sa poštovanjem“, kazao je on.
Krešić je poručio da premijum turizam znači manji pritisak na prostor, kvalitetnije upravljanje resursima i veću dodatu vrijednost, uz cilj da se ostvaruje manje noćenja, ali veća vrijednost po noćenju, što donosi bolje uslove rada, veće plate i manju fluktuaciju radne snage.
Moderatorka Mirjana Mrkalj je istakla jedinstvenu prednost Crne Gore za razvoj premijum turizma među kojima su blizina mora i planina, četiri lokaliteta pod zaštitom UNESCO, mogućnost autentičnih doživljaja i drugo. „Premijum turizam znači doživljaj, autentičnost i emociju. Cijena se uvijek zaboravlja, a vrijednost se pamti. Premijum turizam nije ono što se vidi, već što se osjeća. Autentičnost destinacije proizilazi iz spoja eno-gastro ponude i kulturno istorijskog nasljeđa. Hajde da zajedno kreiramo premijum budućnost Crne Gore”, kazala je Mrkalj.
Yolanda Perdomo ukazala je da postoje dva elementa koji čine premijum iskustvo. „Prvo je uživanje, jer trebate da uživate u onome što radite. Drugo je učenje, što je najvažnije za premijum proizvod. Masovna proizvodnja nema takve karakteristike. Luksuzni proizvodi moraju da ih imaju. Luksuzni klijenti to traže. Zahtijevaju određeni nivo usluge. Ljudi stare, duže žive, te se mijenja način na koji kupuju i šta traže. Destinacija mora imati strategiju koja reflektuje sve to“, rekla je Perdomo.
Prema njenim riječima, bogato nasljeđe je prednost Crne Gore. „Morate pokazati istoriju, kulturu, način na koji uživate u životu. Važno je da turisti imaju priliku da probaju lokalne ukuse, važni su socijalni kontakt i uživanje u hrani. Ako možete stvoriti narativ da je ovo mjesto koje je najbolje za uživanje na Mediteranu, ostvarićete uspjeh“, kazala je ona. Ukazala je na potrebnu boljeg istraživanja želja turista i duboka strategija sa tradicionalnom metodologijom kako bi se duboko razumjela potreba ljudi. „Kada precizirate vaše tržište i znate šta se sviđa ljudima sa tog tržišta stvorićete mnogo mogućnosti. Trebate da razmišljate izvan okvira To vam dozvoljava da budete konkurentni“, dodala je Perdomo.
Dr Bojan Zečević je ukazao da čak vodeći turistički magazini danas koriste pojam premijum kao sinonim za luksuz iako to nije isto. „Premijum nije isto što i luksuz, ali luksuz dugoročno mora postati premijum. Luksuz se isporučuje na nivou proizvoda, a premijum na nivou destnacije“, rekao je Zečević. Kaže da je premijum iskustvo destinacijsko, kontekstualno, vezano za karakter destinacije, ljude i kulturu ponašanja, niz elemenata koji su izgrađeni iznad kvalitetnog proizvoda i vanredne usluge. Premijum destinaciju ne možete napraviti na drugom mjestu i nema mogućnosti imitacije. „Taj pristup gradi reputaciju, lojalnost i jača tolerantnost gostiju prema promjenama, poput aktuelnih u visini poreza“, kazao je Zečević. Dodaje da premijum radna snaga mora biti sposobna da pruži premijum uslugu te da za to bude bolje plaćena, te da posjeduje situacionu inteligenciju, operativnu pismenost i emocionalnu stabilnost da bi gosta motivisala da ponovo dođe. Crnoj Gori je poručio da uradi istraživanje tržišta premijum gostiju, uradi njegovu segmentaciju, kao i diferencijaciju mikro destinacije.
Interaktivnu sesiju posvećenu premijum projektima vodila je Anđa Vukčević Zorić, direktorica Turističkog centra Vučje. Projekte su predstavili arhitektica Vlasta Mandić, Sokol Hoxha, počasni konzul naše države u Albaniji, predsjednik Udruženja turoperatora Albanije i osnivač agencije „Shkodra Travel“, te Luka Bulatović, vlasnik i izvršni direktor kompanije „Explorer“.
Anđa Vukčević Zorić, govoreći o održivom razvoju turizma, istakla je da se Ski centar Vučje oslanja na ekološke proizvode i najbolje resurse koje priroda nudi, uz stalni fokus na očuvanje životne sredine, te da su strateški radili na diversifikaciji ponude i razvoju novih proizvoda, prevazilazeći isključivo standardne zimske usluge. Istakla je da je deja vodilja da se od prirode uzme samo ono najbolje, ali na odgovoran i dugoročno održiv način. „Naš cilj je da koristimo ekološke proizvode i da smanjimo uticaj na životnu sredinu, jer samo tako možemo graditi održiv i kvalitetan turistički proizvod“, kazala je ona. Pametno korišćenje prirodnih resursa, odgovorno upravljanje i ekološka svijest, mogu biti ključni faktor u pozicioniranju premijum turističke destinacije.
Vlasta Mandić upozorila je da nekontrolisana urbanizacija i masovni turizam ugrožavaju univerzalne vrijednosti Kotora, uz opasnost da grad bude izbrisan sa Liste svjetske baštine UNESCO-a. Kaže da današnji razvoj vodi ka saobraćajnom, prostornom i društvenom kolapsu, uz iseljavanje starog jezgra i degradaciju kulturnog pejzaža, što dugoročno šteti i turizmu i lokalnoj zajednici. Predstavila je uspješne „premijum“ projekte kulturnog turizma zasnovane na nematerijalnoj baštini, gastronomiji, tradiciji i identitetu Kotora, koji su doprinosili kvalitetnijem i održivijem razvoju. „Nova strategija turizma i usklađeni prostorni planovi moraju biti imperativ, ako želimo očuvati baštinu i ostvariti cilj boljih dana turizma“, zaključila je Mandić.
Prema riječima Sokola Hoxhe, Crna Gora ima potencijal da bude premijum destinacija Mediterana, a to traži infrastrukturu. Kvalitet čini profesionalna usluga i moderna infrastruktura, autentičnost, lokalna kultura, priroda i gastronomija,. a trajnost – zelena gradnja i odgovorno upravljanje. Smatra da Albanija i Crna Gora treba da imaju blisku saradnju u turizmu. „Potrebno je osmisliti zajedničke premijum turističke pakete te da turisti ovdje dolaze i sa aerodroma u Tirani. Balkan može da bude premijum destinacija sa ponudom za cijelu godinu i to kroz integrisane balkanske ture“, rekao je.
Luka Bulatović, predstavio je bogat portfolio svoje kompanije koji obuhvata hotele, restorane, avanturističke parkove i kampove. Ukazao je na ekološke prakse koje slijede svi projekti kompanije Explorer, ali i upozorio na ograničenja koja dolaze proglašavanjem prostora za parkove prirode i zaštićena područja. „Crnoj Gori za premijum proizvod nedostaje kvalitetno planiranje. Većinu zemlje smo zaštitili zato što nismo radili na planskoj dokumentaciji. Sve češće dobijamo neki novi prostor koji je prepoznat kao park prirode. Crna Gora može da izgradi toliko stvari i premijum proizvode, ali ne dozvoljavamo ljudima koji imaju ideju i viziju da ti proizvodi zažive“, poručio je Bulatović.
